در تاخير افكند * ( فَمَنْ ) * پس كيست آنكه او * ( يُجِيرُ الْكافِرِينَ ) * زنهار دهد كافران را * ( مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ ) * از عذاب دردناك كه بسبب كفر مستحق آن شده‌اند يعنى مرگ ما شما را سود ندارد و حيات ما دفع عذاب شما نميكند چه نجاتدهندهء شما از عذاب الهى جز ايمان و توحيد نيست ما زنده باشيم خواه مرده پس تمناى مرگ ما گردن چه فايده بشما رساند مرا دانست كه بگو ما انتظار يكى از اين دو چيز ميكشيم كه عاقبت هر دو در نهايت خوبى است يكى آنكه هلاك شويم هم چنان كه تمناى شما است و بنعيم مقيم بهشت رسيم و ديگرى آنكه مستسعد شويم بنصرت و دولت در اسلام هم چنان كه تمناى ما است و شما چگونه و بچه وجه از عذاب اخروى كه وقوع آن لا بد است خلاصى خواهيد يافت پس ملخص معنى سخن آنست كه شما طلب اهلاك ما ميكنيد و آن متضمن استعجال فوز و سعادت ما است و شما در هلاكتى خواهيد بود كه فوق جميع مهالك است و از اينمعنى غافليد و طلب خلاصى از آن نميكنيد و بعضى گويند كه معنى آيه اينست كه اگر خدا ما را بموت هلاك گرداند پس كه زنهار دهد شما را بعد از موت ما كه هاديان شمائيم و مانعان عذاب دنيوى و اخروى از شما به جهت دعوت كردن ما شما را بدين اسلام كه موجب رستگارى ابديست و سعادت سرمدى و اگر خداى برحمت شاملهء خود ما را مهلت دهد و بر قتل شما غالب سازد پس كيست كه شما را كه مقتول بايدى مائيد از عذاب اخروى امان دهد چه هر كه بر دست ما كشته شود البته به عذاب ابدى گرفتار شود بعضى ديگر بر اينوجه تفسير كرده‌اند كه اگر حق تعالى بسبب گناه ما را در آخرت معذب سازد پس كيست كه شما را از عذاب اخروى كه اولى باهل كفر است برهاند و اگر رحم كند و بيامرزد ما را بسبب ايمان پس كه امان دهد شما را كه ايمان نداريد و اين وجه از ابن عباس منقولست * ( قُلْ ) * بگو اى محمد ( ص ) بكفار از روى توبيخ و تعريض * ( هُوَ ) * آنكه من شما را بسوى او دعوت ميكنم * ( الرَّحْمنُ ) * بزرگ بخشش است كه نعيم جزيل او بهمهء خلايق رسيده * ( آمَنَّا بِه ) * گرويده‌ايم به او به جهت آنكه علم بوحدانيت و ربويت او داريم * ( وَعَلَيْه ) * و بر او و نه بر غير او * ( تَوَكَّلْنا ) * توكل كرده‌ايم و اعتماد نموده و همهء كار خود را به او گذاشته‌ايم تقديم صلهء توكلنا به جهت تخصيص است و عدم تقديم صله امنا به جهت آنست كه امنا در موضع تعريض است بكفار چه آن در عقب تنذير ايشان واقع شده پس گوييا چنين فرموده كه امنا و لم نكفر كما كفرتم ايمان آورديم و كافر نشديم هم چنان كه شما كافر شده‌ايد و بعد از آن فرمود كه بر او توكل